जोकर - सेन्ड इन द क्लाउन्स

>> Friday, October 4, 2019


‘जोकर’ ही फिल्म बॅटमॅनचा कट्टर शत्रू असलेल्या जोकरची ‘ओरिजिन’ किंवा मूळकथा आहे, पण त्याचबरोबर ती स्वतंत्र स्टॅन्ड अलोन फिल्म आहे, जिचा अमुक एका सुपरहिरो जगाशी काहीही संबंध लावला नाही तरी हरकत नाही. किंबहुना असंही म्हणता येईल, की ती सुपरहिरो फिल्म नाहीच. ती एका सर्वसामान्य माणसाची ( आणि बाय एक्स्टेन्शन ) एका विशिष्ट समाजाची शोकांतिका आहे.

सुपरहिरोंचे सिनेमा पहाणारा एक विशिष्ट वर्ग असतो, आणि त्यांच्याकडे ‘ हे किती बालिश आहेत’ या नजरेने  पहाणारा दुसरा एक वर्ग. या वर्गाला सुपरहिरो म्हणजे पोरांचं काहीतरी, या पलीकडे फार माहिती नसते, आणि तो या चित्रपटांना पुरेशा गंभीरपणे घेत नाही. या दोन्ही वर्गांना पटू शकेल, पचू शकेल अशा फिल्म्स फार दुर्मिळ असतात. जोकर हा असा पहाता येतो. तुम्ही त्याला बॅटमॅनच्या मिथाॅलाॅजीमधे घातलत, तर तो बॅटमॅनच्या आयुष्यातल्या एका अत्यंत महत्वाच्या , त्याच्या आयुष्याला दिशा देणाऱ्या घटनेसह एका सुपरव्हिलनची कथा सांगतो. पण तुम्हाला यातलं काहीही माहीत नसेल, बॅटमॅन कोण हेही माहीत नसेल,  तरीही फरक पडत नाही. खालच्या सामाजिक स्तरात शांतपणे जगण्याचा प्रयत्न करु पहाणाऱ्या आर्थर फ्लेकच्या आयुष्यातल्या घडामोडी, त्याच्या शहरावरलं धनदांडग्यांचं आक्रमण, समाजात वाढत चाललेली दरी, बंडाची चाहूल, आणि अनपेक्षितपणे आर्थरच्या माध्यमातून पडलेली ठिणगी, ही आपल्यातल्या कोणापर्यंतही सहज पोचणारी कथा आहे. ती भेदक आहे, पहायला सोपी अजिबातच नाही, हिंसकही आहे, पण जागतिक राजकारण आणि समाजकारणाच्या पार्श्वभूमीवर पहायचं, तर ती काळाशी अत्यंत सुसंगत आहे.
ॲलन मूरचं ‘द किलिंग जोक’ हे ग्राफिक नाॅव्हेल या चित्रपटामागची प्रेरणा आहे असं मानलं जातं, पण थेट नाही. दोघांच्या कथानकांमधे तसं साम्य काहीच नाही. किलिंग जोकचं कथानक बॅटमॅन ॲक्टीव असतानाच्या काळातलं आहे. आर्खम असायलममधून पळालेला जोकर आणि त्याच्या मागावर गेलेला बॅटमॅन ही वर्तमानात घडणारी कथा सांगताना, ते त्याला समांतर जाणारी जोकरची मूळकथा सांगतं. जोकर चित्रपट घडतो तो काळ या आधीचा आहे. त्यातल्या ब्रूसला बॅटमॅन बनायला चिकार अवकाश आहे. किलिंग जोक आणि जोकर यांमधे साम्य आहे ते प्रामुख्याने दोन बाबतीत. आर्थिक आणि कौटुंबिक संकटातून वाट काढत स्टॅन्ड अप कमेडीअन होण्यासाठी झगडणाऱ्या सामान्य माणसाचे प्रयत्न दोन्हीकडे आहेत. दुसरं साम्य आहे ते बरचसं सिम्बाॅलिक. बॅटमॅन आणि जोकर, या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत, हे अनेकदा सुचवलं गेलय. दोघांचं मास्कमागे दडणं, दोघांचं व्यवस्थेविरोधात असणं, दोघांचा एकटेपणा अशा घटकांमधून हे अधोरेखित होतं. वेडेपणा हा जोकरसाठी मुक्तीचा मार्ग आहे, तर शहाणपणाचं सोंग हाच ब्रूसचा मुखवटा आहे, असंही या व्यक्तिरेखांमधून दिसलेलं आहे. किलिंग जोकमधे हे फार स्पष्टपणे समोर येतं, आणि तीच गोष्ट आपल्याला जोकरमधेही दिसते. इथला ब्रूस अजून बच्चा आहे. पण थाॅमस वेनच्या तोंडी येणारे मुखवट्यामागे दडलेल्या भ्याड व्यक्तीबद्दलचे संवाद, जोकरचं व्हिजिलान्ती असणं, आर्थर आणि थाॅमस यांच्यातलं रहस्यमय नातं, आणि ब्रूसच्या आयुष्यातली ती एक महत्वाची घटना, या सगळ्यातून , ही बॅटमॅन आणि जोकर एकमेकांचं प्रतिबिंब असल्याची कल्पना स्पष्ट होते. अर्थात, हे तुमच्या लक्षात तरच येईल, जर तुमच्या या व्यक्तिरेखा परिचयाच्या असतील. पण नसल्या तरी बिघडत नाही. मग तुमच्यापुढे हा सिनेमा उलगडेल एका वेगळ्या रुपात.
जोकरच्या सुरुवातीलाच आर्थर फ्लेकच्या तोंडी एक वाक्य येतं, ते म्हणजे ‘ इज इट जस्ट मी, ऑर इज इट गेटींग क्रेझीअर आउट देअर ?’
वाक्य महत्वाचं आहे, आणि एकूण चित्रपटाचा जीवच जणू या वाक्यात आहे. चित्रपटाच्या सुरुवातीला जगातली विकृती दिसत असणाऱ्या आर्थरचा प्रवास त्या बाहेर पसरलेल्या मॅडनेसमधेच सामावून जाण्याकडे कसा होतो, हीच चित्रपटाची कथा आहे. या आधीच्या प्रसंगांमधे आर्थर आपल्या विदुषकी अवताराची तयारी करत असताना गाॅथम शहरातल्या बिघडत्या वातावरणाबद्दलच्या बातम्या कानावर पडतात, त्यातून एक पार्श्वभूमी तयार होते. शहर बकाल होत चाललय, कचरा कामगारांचा संप सुरु आहे, वर्गभेदातून शहराचे तुकडे पडतायत, गुन्हेगारी वाढतेय. हे असंतोषाचं, असुरक्षिततेचं वातावरण कसं खोलवर रुजलय, हे दुकानाची जाहिरात करणाऱ्या आर्थरवर चौदा पंधरा वर्षाच्या मुलांचा एक गट क्रूर हल्ला करतो त्यातून दिसतं. आर्थरचा बाॅस या प्रकाराबद्दल खेद तर व्यक्त करत नाहीच, वर दुकानाच्या जाहिरातीचा बोर्ड तोडला म्हणून त्याचेच पैसे कापतो. चित्रपटाच्या सेट अप दरम्यानच येणाऱ्या या प्रसंगात वरकरणी चेहऱ्यावर हास्य धारण करणाऱ्या आर्थरच्या मनातल्या यातना वाकीन फिनिक्स ज्या ताकदीने दाखवतो, त्यावरुनच हा सध्याच्या अतिशय महत्वाच्या अभिनेत्यांमधला एक असल्याचं लख्खं दिसतं.
या व्यक्तिरेखेचं हास्य हा चित्रपटातला महत्वाचा मुद्दा आहे. बॅटमॅन माहीत असणाऱ्यांसाठीही आणि नसणाऱ्यांसाठीही.
व्हिक्टर ह्यूगोची एक कादंबरी आहे, ‘द मॅन हू लाफ्स’. या कादंबरीच्या नायकाचा चेहरा काही कारणाने विद्रूप झालेला आहे. त्या व्यंगामुळे तो कायमच हसत असल्याचा भास होतो. प्रत्यक्षात तो दु:खी असला तरीही. मुळात जेव्हा जोकर ही व्यक्तिरेखा तयार केली गेली, तेव्हा या कादंबरीवर आधारीत चित्रपटातल्या फोटोचा संदर्भ जोकरच्या  चित्रासाठी घेतला गेला. जोकर कसा बनला याच्या ज्या अनेक मूळकथा काॅमिक्समधे आहेत त्यातली तो कुठल्याशा रसायनात पडून त्याचा चेहरा विद्रुप झाला ही सर्वात परिचित कथा आहे. टिम बर्टनच्या मूळ बॅटमॅनमधेही ती वापरली होती. पण सर्वच कथांमधे त्याच्या चेहऱ्यावरचं हसू हे थोडं प्रतिकात्मक आहे. तो प्रत्यक्षात हसत नसतानाही तो हसत असल्याचा भास ते तयार करतं. जोकर सिनेमात हे चेहरा विद्रुप करणं टाळलय. त्याऐवजी त्याला एक आजार असल्याचं दाखवलय ज्यामुळे तो विनाकारण , आणि नियंत्रणाबाहेर हसत सुटतो. घडणारे प्रसंग, आर्थरच्या मनात चाललेल्या भावना, आणि त्याच्याशी विरोधाभास साधणारं हास्य , याचा चित्रपटातला वापर अर्थपूर्ण आणि त्याचवेळी मूळ संकल्पनेशीही प्रामाणिक रहाणारा आहे.
शहरावर राज्य करणारा, आणि आता मेयर होण्याच्या स्पर्धेत असलेला अब्जोपती थाॅमस वेन ( ब्रेट कलन) आणि लोकप्रिय टाॅक शो होस्ट असलेला मरी फ्रॅन्कलिन ( राॅबर्ट डि निरो )  या दोन व्यक्तिरेखा आर्थरसाठी फादर फिगर्स असल्यासारख्या आहेत. आपल्या आईबरोबर ( फ्रान्सिस काॅनराॅय) एकटाच रहात असल्याने वडिलांच्या वयाच्या पुरुषांचं महत्व त्याच्या लेखी अधिक. या तिन्ही व्यक्तिरेखा आणि आर्थरचं त्यांच्याबरोबरचं नातं हे गुंतागुंतीचं आहे. चित्रपट पुढे सरकतो तशी ही गुंतागुंत वाढत जाते. सभोवती पसरलेल्या विसंगतींमधून वाट काढत, आपल्यावर होणाऱ्या अन्यायाकडे दुर्लक्ष करत जगू पहाणाऱ्या आर्थरचा बांध एकदा फुटतो आणि त्याच्या हातून असं काही घडतं, जे सामान्य जनतेला बंडाचं पहिलं पाऊल वाटेल. मग ही गांजलेली जनता विदुषकाच्या मुखवट्यालाच प्रतीक म्हणून वापरते आणि आपल्या जीवाशी खेळणाऱ्या धनिकांना उत्तर द्यायला तयार होते.
चित्रपटात विदुषकाच्या हास्याला जसं महत्व आहे तसंच मुळात विदूषक या संकल्पनेलाही. लोकांना हसवणारी व्यक्ती, सामाजिक अन्यायाचा बळी, आणि सामान्यांचा प्रतिनिधी, या तीन गोष्टी एकाच प्रतएकत्र केल्या की एकच व्यक्ती आपल्या डोळ्यांसमोर येते आणि ती म्हणजे चार्ली चॅप्लिन. जोकरमधे विदूषक ही संकल्पना या सर्व अर्थांनी वापरली जाते, आणि या तिन्ही अर्थांची आपल्याला जाणीव करुन दिली जाते ती चॅप्लिनच्या माॅडर्न टाईम्समधला तुकडा एका महत्वाच्या जागी वापरुन. श्रीमंत उद्योगपतीने राजकीय नेता होऊन सामान्यांचा आवाज दबण्याचा प्रयत्न करणं हे ट्रंप इराशी सुसंगतच आहे, त्यामुळे चित्रपटाचं कथानक जरी ऐशीच्या दशकात घडत असलं, तरी त्याचा आजच्या काळाशी असलेला संबंध आपण विसरु शकत नाही.
जोकर बघायला सोपा नाही. त्यात हिंसा तर अंगावर येईलशा पद्धतीने समोर येतेच, पण इतर प्रसंगही अस्वस्थ करणारे आहेत. आणि आशयाचं काय? जोकर हा नायक आहे का खलनायक ? त्याला ॲंटीहिरोचं लेबल लावलं, किंवा चित्रपट व्हिलनला ग्लोरिफाय करतोय असं म्हंटलं, तर आपण चित्रपटाच्या आशयाकडे दुर्लक्ष करु शकतो का ? ग्लोरिफिकेशन हा शब्द अनेकदा चुकीच्या पद्धतीने वापरला जाऊ शकतो. जोकर खलनायकाला ग्लोरिफाय करतो असं कधी म्हणता येईल, जर तुम्ही आर्थर फ्लेक  हा खलनायक असल्याचं मान्य केलत तर. चित्रपटातला आर्थर फ्लेक हा खलनायक नाही, तो परिस्थितीचा बळी आहे. हे लक्षात घेतलं, तर त्याच्या बद्दल सहानुभूती वाटणं, याला उदात्तीकरण म्हणता येणार नाही. आपल्या डोंबिवली फास्टमधला माधव आपटे परिस्थितीने बिथरतो, पण त्यालाही आपण खलनायक म्हणत नाही. आर्थरची व्यक्तीरेखा ही माधवपेक्षा अधिकच दारुण परिस्थितीत आहे. तिला आपण व्हिलन समजून सोपा मार्ग काढू शकत नाही.
वाकीन फिनिक्स आणि दिग्दर्शक टाॅड फिलिप्स , या दोघांमुळे हा चित्रपट खऱ्या अर्थाने शक्य झालाय असं म्हणावं लागेल. पण मार्वल सिनेमॅटिक युनिवर्सचे चाणाक्ष लोक अधिकाधिक नफा मिळवणारा फाॅर्म्युला परफेक्ट करत चालले असताना डिसीने आपले वेगळे प्रयत्न चालू ठेवण्याचं श्रेय त्यांना द्यायलाच हवं. आधी क्रिस्टफर नोलन दिग्दर्शित डार्क नाईट त्रयी, आणि आता जोकर यांमधून कलात्मक दृष्ट्या तरी त्यांनी आज मार्वलच्या पुढे मजल मारलेली आहे. वाकीन फिनिक्स ने आजवर काही फार वेगळी कामं केलेली आपण पाहिली आहेत. वाॅक द लाईन, द मास्टर, हर, यू वेअर नेव्हर रिअली हिअर, अशी कितीतरी नावं घेता येतील. पण तो भूमिका कशी जगू शकतो, हे त्याने स्वतःवरच करुन पाहिलेल्या ‘ आय’म स्टिल हिअर’ या माॅक्युमेन्टरी प्रयोगातून दिसतं. वाॅक द लाईनच्या यशानंतर आपण अभिनय बंद करुन गायक म्हणून करीअर करतोय असं जाहीर करणं, आणि ‘संपलेला अभिनेता’ या अवस्थेत दोन वर्ष काढून इंडस्ट्रीच्या बेगडी कौतुकाचा आणि लोकप्रियतेचा बुरखा फाडणं, हे फारच अवघड काम त्याने तिथे करुन दाखवलय. जोकरच्या निमित्ताने तो आता  पहिल्या दोन तीन सर्वोत्कृष्ट हाॅलिवुड अभिनेत्यांमधला एक गणला जायला हरकत नाही.
टाॅड फिलिप्सने आजवर असं काहीही केलेलं नाही. हॅन्गओवर मालिका हे त्याचे सर्वात लोकप्रिय चित्रपट. मग अचानक तो मार्टीन स्कोर्सेसीच्या फिल्मोग्राफीत शोभेलसा चित्रपट कुठून करु शकला हो कोडच आहे. जोकरवरला स्कोर्सेसीचा प्रभाव उघड आहे. खासकरुन ‘टॅक्सी ड्रायवर’ आणि ‘ द किंग ऑफ काॅमेडी’ हे चित्रपट तर सरळच आठवणारे. व्यक्तीचित्रणाला कथेहून अधिक महत्व, हिंसाचाराचे तपशील, विशिष्ट काळात प्रेक्षकाला घेऊन जाण्याची हातोटी, असं शैलीतलं साम्य जागोजागी आहे.
यापुढे आपल्या पुढल्या चित्रपटात फिलिप्स काय करेल याबद्दल फार कुतुहल आहे.
जोकर पाहून असं वाटलं की ब्रूस वेन अर्थात बॅटमॅन कितीही चांगला नायक असला, तरी त्याच्या श्रीमंती पार्श्वभूमीमुळे, जी ती गोष्ट अचूक प्लान करण्यामुळे, सारं नियंत्रणात ठेवण्याच्या कौशल्यामुळे आजच्या काळाशी आउटसिंक होतोय का ? आजूबाजूच्या गोष्टी नियंत्रणाबाहेर चाललेल्या दिसत असताना, उद्योगपतींचा समाजावर कबजा होत असताना, सामान्यांचा आवाज दाबला जात असताना, कदाचित आज आपल्याला जोकरच हवेत. या सगळ्या वेडेपणावर मार्ग निघणं शक्यच नसेल तर निदान त्यावर हसता येणं, हा एकच मार्ग आता उरला नाही का ?

-गणेश मतकरी


Read more...

वन्स अपाॅन अ टाईम...इन हाॅलिवुड - एका चित्रपट उद्योगाची बखर

>> Sunday, August 18, 2019

क्वेन्टीन टेरेन्टीनोच्या नवव्या फिल्मचं नाववन्स अपाॅन टाईम...इन हाॅलिवुड’ ( किंवा जाहिराती म्हणतात तसंवन्स अपाॅन टाईम इन...हाॅलिवुड’) हे अर्थपूर्ण आहे, म्हणजे ज्या प्रकारेपल्प फिक्शनहे नाव अर्थपूर्ण म्हणता येईल, त्या प्रकारे आहेच, पण कदाचित त्याहून थोडं अधिकच. पल्प फिक्शनमधे या नावावरुन आपल्याला सिनेमा काय पद्धतीचा असणार हे लक्षात येतं, पण वन्स अपाॅन टाईम मधे शीर्षकाने अधोरेखित होणाऱ्या गोष्टी या कितीतरी अधिक आहेत

पहिली गोष्ट आहे तेवन्स अपाॅन टाईम इन वेस्ट’ (१९६८) या सर्जिओ लिओनेच्या स्पगेटी वेस्टर्न चित्रपटाच्या नावाशी असणारं या शीर्षकाचं साम्य. टेरेन्टीनोला असणारी वेस्टर्न चित्रपटाची आवड आणि आपल्या सिनेमात तो करत असलेला वेस्टर्न्सचा वापर हे आपल्याला माहीतच आहे. या चित्रपटातही त्याचा नायक रिक डाल्टन ( लिओनार्डो डिकाप्रिओ) हा वेस्टर्न्समधेच अभिनय करतो, आणि कामाच्या शोधात त्याच्यावरही पाळी येते ती इटलीला जाऊन तिथल्या स्पगेटी वेस्टर्नमधे काम करण्याची. त्यामुळे शीर्षकातला लोकप्रिय स्पगेटी वेस्टर्नचा संदर्भ अचूक. ( ज्यांना टॅरेन्टीनोच्या संदर्भजगात आणखी शिरायचं असेल त्यांच्यासाठी हेही लक्षात घेण्यासारखं, की रिकला मिळालेल्या चित्रपटाचा दिग्दर्शक आहे सर्जीओ काॅर्बुची, म्हणजेच मूळच्या जॅंगो चित्रपटाचा दिग्दर्शक.)

वन्स अपाॅन टाईमया आपल्याकोणे एके काळीच्या जवळ जाणाऱ्या शब्दप्रयोगालाही महत्व आहे. ते परीकथेचं सूचक आहे. जे आपल्याला दिसतय ते खरं नाही, ही एक प्रकारची रंजक, सुखांत, आणि बहुधा काल्पनिक निर्मिती असावी असं हा शब्दप्रयोग सुचवतो. ज्यांना चित्रपटातलं एक प्रमुख कथानक पोलन्स्की - टेट प्रकरण असल्याचं माहीत आहे त्यांना कदाचित हा शब्दप्रयोग खटकेल, किंवा चित्रपटाच्या मांडणीबद्दल थोडं अधिकही सांगून जाईल. नावात सूचक हेदेखील आहेच, की ही एका सरत्या विश्वाची कथा आहे. १९७० च्या दशकात हाॅलिवुड खूप बदललं, त्यामुळे जुन्या नव्याच्या सीमेवर घडणारा, एन्ड आॅफ ॲन इरा म्हणण्यासारखा काळ या चित्रपटात आहे. हे लक्षात घेऊन आपण  चित्रपटाचा शेवट पाहिला, तर तोही आपल्याला तो बरच काही सांगून जाईल. शेवटची आणि कदाचित सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे शीर्षकात म्हंटल्याप्रमाणे हा चित्रपटहाॅलिवुडबद्दलचा आहे. त्यातल्या पात्रांची ती गोष्ट आहेच, पण एका उद्योगाची, एका काळाची, एका विश्वाचीही ती गोष्ट आहे

टेरेन्टीनोच्या चित्रपटात संदर्भांचा खच असतो, आणि त्या सगळ्याविषयी बोलत राहिलं तर लेख किती लांब होईल कोणाला माहीत, पण सध्या गुगलच्या कृपेने ज्यांना याविषयी अधिक माहिती हवी असेल त्यांना ती सहज मिळू शकेल. या संदर्भांनी हा चित्रपटही खूपच गजबजलेला आहे आणि तुम्ही जितकं त्यात शिराल तितकं थोडच आहे. हे खऱ्या आणि काल्पनिकाचं बेमालूम मिश्रण करणारं जग केवळ पात्रांना पार्श्वभूमी म्हणून उभं रहात नाही, उलट सिनेमा या जगाचाच आहे आणि कथानक हे मुळात हे जग उभं रहाण्यासाठी असलेला एक आधार म्हणून वापरलं जातं. जर कोणाला या चित्रपटात फार घडत नाही असं वाटत असलं ( जे फारसं खरं नाही, पण ते वाटू शकतं) तर त्यामागे हेही एक कारण आहे. चित्रपटातली पात्रं ही काही घडवण्यासाठी जगत नाहीत, तर त्यांचं जगणंच चित्रपट दाखवतो. त्यांचं राहणीमान, त्यांना भेडसावणाऱ्या चिंता, त्यांच्यातले हेवेदावे, स्टेटसनुसार येणारे स्तर, यशापयशाच्या कल्पना, हे सगळं यात आपल्याला दिसतं. रिक डाल्टनसारख्या करीअरच्या शेवटाकडे जाणाऱ्या स्टारचं आयुष्य आणि त्याला जाणूनबुजुन समांतर दिसणारं आणि विरोधाभास दर्शवणारं शॅरन टेट ( मार्गो राॅबीया उगवत्या तारकेचं आयुष्य हे महत्वाचं आहे कारण ते या झगमगत्या जगाबद्दल काही विचार मांडतं

प्रत्यक्ष कथानकाबद्दल बोलायचं, तर यात कथानकांचे दोन धागे आहेत. पहिलं कथानक आहे, ते रिक डाल्टन आणि त्याचा स्टन्ट डबल कम ड्रायव्हर कम मित्र असलेला क्लिफ बूथ ( ब्रॅड पिट) या दोघांचं. एकेकाळी चांगले दिवस पाहिलेल्या रिकला आता मिळतील ती छोटीमोठी कामं करावी लागतायत. आपले दिवस कसे पालटतील या काळजीत तो त्रस्त आहे. क्लिफ बूथ तसा हॅपी गो लकी माणूस आहे. तो त्या क्षणापुरता जगतो. उद्याचा फारसा विचार करत नाही. यांचं कथानक हे दोन स्तरांवर घडतं. पहिला स्तर आहे तो रिकच्या प्रत्यक्षात चाललेल्या कामांचा, ज्या निमित्ताने टॅरेन्टीनो आपली हाॅलिवुडबद्दलची अनेक लहानमोठी निरीक्षणं मांडतो. दुसरा स्तर आहे तो क्लिफचा, ज्याचा बहुतेक वेळ इकडेतिकडे फिरण्यात जातो. क्लिफच्या पत्नीचा खून त्याने केला असल्याचा त्याच्यावर संशय आहे. तो त्याने खरच केला असेल का याबद्दल चित्रपट भाष्य करत नाही ( जरी एका दृष्यात तो ते करण्याच्या फार जवळ पोचतोपण कदाचित केलाही असेल, असं वाटण्यासारखं त्याचं व्यक्तिमत्व आहे. क्लिफ सहजच पुसीकॅट ( मार्गारेट क्वाली ) या हिप्पी मुलीला ती रहात असलेल्या स्पान रान्चपर्यंत लिफ्ट देतो तेव्हा त्याच्या लक्षात येतं की या ठिकाणी काहीतरी गडबड आहे. आपण चित्रपट आजच्या काळात पहात असल्याने आपल्याला  चार्ल्स मॅन्सन या विकृत कल्ट लीडरचे अत्यंत धोकादायकअनुयायीत्या रान्चवर रहात असल्याचं लक्षात येतं, पण क्लिफला ते कसं कळणार?

दुसरं कथानक आहे ते रिकच्या शेजारच्याच बंगल्यात रहाणाऱ्या शॅरन टेटचं. तिचा नवरा आणि प्रख्यात दिग्दर्शक रोमन पोलन्स्की आपल्याला इथे दिसतो पण त्याचा कथानकात फार सहभाग नाही. शॅरन यशाच्या उंबरठ्यावर आहे आणि ती एक सुंदर, स्वप्नवत जीवन जगते आहे. चित्रपटाचा बराचसा भाग १९६९ च्या फेब्रुवारीतल्या दोनतीन दिवसांच्या कालावधीत घडतो, ज्यात ती भविष्याबद्दल उत्सुक असलेली सुंदर तारका म्हणून आपल्याला भेटते. त्याच सालच्या आॅगस्ट महिन्यात तिच्या बंगल्यात घुसून मॅन्सन फॅमिलीच्या माथेफिरुंनी शॅरनची हत्या केली हे आज आपल्याला माहीत आहे. त्यामुळे आनंदी शॅरनचं आयुष्य आपल्याला अधिकच अस्वस्थ करतं. चित्रपटही सहा महिन्यांची उडी घेउन आॅगस्टमधे पोचतो तेव्हा तर फारच

लेखक म्हणून आणि दिग्दर्शक म्हणून, अशा दोन्ही ठिकाणी टॅरेन्टिनोचं क्राफ्ट जाणण्यासारखं आहे. जर तुम्हाला चित्रपट हिंसक नाही, म्हणून तो टिपिकली या दिग्दर्शकाचा नाही असं वाटत असेल तर तुम्ही त्याचे चित्रपट एका विशिष्ट चष्म्यातून पहाता असं म्हणावं लागेल. कारण हा अगदी खासच त्याच्या कामात शोभण्यासारखा, चपखल बसणारा सिनेमा आहे. विशिष्ट रचनेला धरुन रहाणारा, गांभीर्य आणि विनोद यांची अद्भुत सरमिसळ करणारा, काळ आणि इतिहास याचं अचूक भान असणारा, झपाटून टाकणारे संवाद असलेला, आणि चिरकाळ स्मरणात रहातीलसे सेट पीसेस वापरणारा.

या चित्रपटात अनेक संस्मरणीय क्षण आहेत. ब्रूस ली आणि क्लिफ बूथ यांच्यामधला सामना, ट्रूडी फ्रेजर ही चिमुरडी बालनटी आणि रिक डाल्टन यांच्यातली अभिनयविषयक चर्चा, लॅन्सर मालिकेच्या चित्रीकरणाचे तुकडे, शेवटची हाणामारी अशा अनेक जागा आहेत. पण मला यातल्या दोन जागा अतिशय महत्वाच्या आणि जवळजवळ हा सिनेमा डिफाईन करणाऱ्या वाटल्या. यातली एक आहे, ती भविष्याच्या सुंदर कल्पना डोक्यात घोळवत शॅरनने घालवलेली रम्य दुपार, आणि दुसरी आहे, ती क्लिफची रान्चवरची फेरी. शॅरनचा दिवस हा आनंदात चाललेला दिसत असतानाही भविष्याच्या शक्यता आपल्या अंगावर येत रहातात. क्लिफच्या प्रसंगात प्रत्यक्ष मारामारी आहे ती किंचित आणि एकतर्फी. पण हा पूर्ण प्रसंगच अतिशय तणावपूर्ण आणि जवळपास एखाद्या भयपटात शोभेलसा, आणि चित्रपटाचा हायलाईट झाला आहे

न्याय या संकल्पनेला टॅरेन्टिनोच्या चित्रपटात खास जागा असते. एकेकाळी हा न्याय चित्रपटातल्या व्यक्तिरेखांपुरता मर्यादित होता, पण पुढे एका चित्रपटापासून तो टॅरेन्टीनोसाठी अधिक व्यापक झाला. इतका व्यापक, की काय घडलं, यापेक्षा काय घडायला हवं यालाही त्याच्या दृष्टीने महत्व आलं. वन्स अपाॅन टाईम मधे हे घडणं केवळ एखाद दुसऱ्या पात्रापुरतं मर्यादीत नाही, तर ते एका उद्योगाला, एका समाजाला मिळणाऱ्या विशिष्ट दिशेशी संबंधित आहे. कोणी असंही म्हणेल की चित्रपटातल्या महत्वाच्या घटना, आणि टॅरेन्टीनोची वास्तवाकडे पहाण्याची लवचिक दृष्टी पहाता , या सिनेमाच्या शेवटाचा ( कोणाताही स्पाॅयलर देणारा रिव्यू वाचतादेखील ) आपण अंदाज बांधू शकतो. यात काही आश्चर्य नाही, पण शेवटाचा अंदाज बांधता आल्याने सिनेमा कमी ठरत नाही. हा रहस्यपट नाही आणि रहस्याचा उलगडा त्याच्या अंतिम प्रभावावर परिणाम करु शकणार नाही. उलट मी तर म्हणेन की चित्रपट पहायला जाताना तुम्हाला पोलन्स्की - टेट प्रकरणाची पूर्ण माहीती हवी ( जी बहुतेक पाश्चात्य प्रेक्षकांकडे आहेच ). ती जर नसेल, तर तुम्ही या चित्रपटाला जे म्हणायचय ते पूर्णपणे समजूनच घेऊ शकणार नाही. कदाचित ही एक फारसं कथानक नसलेली काॅमेडीच आहे असा तुमचा समज होईल, जो योग्य असणार नाही

वन्स अपाॅन टाईम ...इन हाॅलिवुड हा एका महत्वाच्या दिग्दर्शकाचा सिनेमा आहे हे तो पहाताना लक्षात घेणं गरजेचं आहे. ‘मला जे दिसलं तेच खरंयापेक्षाआपल्याला जे दाखवलय ते कोणत्या अर्थाने दाखवलं असेलअशी भूमिका घेणं मला प्रेक्षक म्हणून नेहमीच आवश्यक वाटतं. ती भूमिका हा चित्रपट पहाताना गरजेची आहे.ती नसली तर तुम्हाला गोष्ट कळणार नाही, असं नाही. पण चित्रपट म्हणजे नुसती गोष्टच असते, असं कोणी सांगितलय


- गणेश मतकरी

Read more...

  © Blogger template Werd by Ourblogtemplates.com 2009

Back to TOP